พระไตรปิฎกและอรรถกถา

มูสิกชาดก    (ว่าด้วยความประพฤติของผู้เอาธรรมบังหน้า) พ ญาหนูโพธิสัตว์กล่าวตำหนิสุนัขจิ้งจอกว่า        "ผู้ ใดกล่าวเชิดชูธรรมให้เป็นธงชัย เพื่อล่อลวงให้สัตว์ทั้งหลายตายใจ  แล้วซ่อนตนประพฤติชั่ว ความประพฤติของผู้นั้นชื่อว่าเป็นความประพฤติของแมว " มูสิกชาดก  จบ อรรถกถา พระศาสดาเมื่อประทับอยู่   ณ  พระ เชตวัน มหาวิหาร   ทรงปรารภภิกษุผู้หลอกลวงรูปหนึ่ง   จึงได้ตรัสเรื่องนี้ ความย่อว่า  ในครั้งนั้น  เมื่อภิกษุทั้งหลายกราบทูลความ ที่ภิกษุนั้นเป็นผู้หลอกลวงให้ทรงทราบแล้ว พระศาสดาตรัสว่า   "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิใช่แต่ในบัดนี้เท่านั้น  แม้ในปางก่อนภิกษุ นี้ก็หลอกลวงเหมือนกัน" ทรงนำเอาเรื่องในอดีตมาสาธก  ดัง ต่อไปนี้ ในอดีตกาล  ครั้งพระเจ้าพรหมทัตเสวยราชสมบัติอยู่ใน พระนครพาราณสี พระโพธิสัตว์ถือปฏิสนธิในกำเนิดหนู  อาศัย ความเจริญเติบโต  มีร่างกายอ้วนใหญ่คล้ายกับลูกสุกรอ่อน  มี หนูหลายร้อยเป็น บริวาร  ท่องเที่ยวอยู่ในป่า ครั้งนั้น  มีหมาจิ้งจอกตัวห...

โลสกชาดก   (ว่าด้วยคนโลเลต้องเศร้าโศก) พระโพธิสัตว์เล่าเรื่องนายมิตตพินทุกะที่ไม่ทำตามคำสอนของผู้หวังความเจริญ   จึงได้รับทุกข์  แล้วได้กล่าวว่า        "ผู้ใดที่คนอื่นผู้มีจิตเกื้อกูล  อ่อนโยน  กล่าวสอนอยู่ ไม่กระทำตามคำสอนของบุคคลผู้หวังความเจริญ ผู้อนุเคราะห์ด้วยเหตุอันเป็นประโยชน์ ผู้นั้นย่อมเศร้าโศก  เหมือนมิตตพินทุกะจับขาแพะแล้วเศร้าโศก อยู่ ฉะนั้น " โลสกชาดก  จบ อรรถกถา พระศาสดาเมื่อประทับอยู่   ณ  พระ เชตวัน มหาวิหาร   ทรงปรารภพระโลสกติสสเถระ   จึงได้ตรัสเรื่องนี้ ก็พระเถระผู้มีชื่อว่า  โลสกะ  นี้  คือใคร  มีประวัติเป็นมา อย่างไร ท่านเป็นบุตรของชาวประมงคนหนึ่ง  ในแคว้นโกศล  เป็น ผู้ทำลายตระกูลวงศ์ของตน  ไม่มีลาภ  มาบวชในหมู่ภิกษุ ได้ยินมาว่า  ท่านจุติจากที่ที่ท่านเกิดแล้ว  ถือปฏิสนธิใน ท้องของหญิงชาวประมงนางหนึ่ง  ณ  หมู่บ้านชาวประมงตำบล หนึ่ง  ซึ่งอยู่ร่วมกันถึง ๑,๐๐๐ ครอบครัว  ในแคว้นโกศล ในวันที่ ท่า...

สีลวนาคชาดก   (ว่าด้วย พญาช้างสีลวะ ) รุกขเทวดาสถิตอยู่ในไพรสณฑ์นั้นในเวลาที่คนชั่วถูกแผ่นดินสูบ  กล่าวว่า        " คนอกตัญญู  คอยจับผิดอยู่เป็นนิตย์ ถึงจะให้แผ่นดินทั้งหมด  ก็ทำให้เขาพึงพอใจไม่ได้ " สีลวนาคชาดก  จบ อรรถกถา พระศาสดาเมื่อประทับอยู่   ณ  พระ เวฬุวัน มหาวิหาร   ทรงปรารภพระเทวทัต   จึงได้ตรัสเรื่องนี้ ภิกษุทั้งหลายนั่งสนทนากันในโรงธรรมว่า "อาวุโส ทั้งหลาย  พระเทวทัตเป็นคนอกตัญญู  ไม่รู้คุณของพระ ตถาคต" พระศาสดาเสด็จมาตรัสถามว่า "ภิกษุทั้งหลาย   พวกเธอประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไร" เมื่อภิกษุทั้งหลาย กราบทูลให้ทรงทราบแล้ว  ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย  มิใช่ แต่ในบัดนี้เท่านั้นที่พระเทวทัตเป็นคนอกตัญญู แม้ในครั้งก่อน   ก็เคยเป็นผู้อกตัญญูมาแล้ว เทวทัตไม่เคยรู้คุณของเรา  ไม่ว่าในกาล ไหน ๆ" แล้วทรงนำเอาเรื่องในอดีตมาตรัสเล่า  ดังต่อไปนี้ ในอดีตกาล ครั้งพระเจ้าพรหมทัตเสวยราชสมบัติอยู่ในกรุง พาราณสี พระโพธิสัตว์บังเกิดในกำเนิดช้าง...