พระไตรปิฎกและอรรถกถา

ทีฆาวุวัตถุ   (ว่าด้วยทีฆาวุกุมาร ) ครั้งนั้น  พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งกับภิกษุทั้งหลายว่า "ภิกษุทั้งหลาย   เรื่องเคยมีมาแล้ว ในกรุงพาราณสี  ได้มีพระเจ้ากาสีพระนามว่าพรหมทัต  ทรงเป็น กษัตริย์ผู้มั่งคั่ง  มีทรัพย์มาก  มีโภคสมบัติมาก  มีกำลังพลมาก  มีพาหนะมาก  มี อาณาจักรกว้างใหญ่  มีภัณฑาคารห้องเก็บของมีค่าและคลังพืชพันธุ์ธัญญาหารอุดม สมบูรณ์ พระเจ้าโกศลทรงพระนามว่าทีฆีติ  ทรงเป็นกษัตริย์ผู้ขัดสน  มีทรัพย์น้อย  มีโภค สมบัติน้อย  มีกำลังพลน้อย  มีพาหนะน้อย  มีอาณาจักรไม่กว้างใหญ่  มีภัณฑาคาร ห้องเก็บของมีค่าและคลังพืช พันธุ์ธัญญาหารไม่อุดมสมบูรณ์ ภิกษุทั้งหลาย  ครั้งนั้น  พระเจ้าพรหมทัตกาสีราชเสด็จคุมกองทหารประกอบ ด้วยองค์ ๔  ไปโจมตีพระเจ้าทีฆีติโกศลราช พระเจ้าทีฆีติโกศลราชทรงสดับว่า  'พระเจ้าพรหมทัตกาสีราช เสด็จคุมกองทหารประกอบด้วยองค์ ๔  มาโจมตีเรา' จึงทรงดำริดังนี้ว่า  "พระเจ้า พรหมทัตกาสีราช  ทรงเป็นกษัตริย์ผู้มั่งคั่ง  มีทรัพย์มาก  ม...

มณิการกุลุปกติสสเถรวัตถุ (เรื่องพระติสสเถระผู้เข้าถึงสกุลนายช่างแก้ว) สมัยหนึ่ง  พระผู้มีพระภาคประทับอยู่  ณ  พระเชตวัน  อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี  เขตกรุงสาวัตถี ทรงปรารภพระเถระชื่อติสสะ  ผู้เข้าถึงสกุลนายมณีการ  (นายช่างแก้ว) (พระเถระเป็นผู้มีความสนิทสนม  ได้รับอุปการะอุปัฏฐากจากตระกูลนั้น) ตรัสพระธรรมเทศนานี้ว่า ได้ยินว่า พระติสสเถระนั้นฉันภัตอยู่ในเรือนสกุลของนายมณีการผู้หนึ่งมานาน ๑๒ ปี สามีภรรยาในสกุลนั้นตั้งอยู่ในฐานะดุจมารดาบิดา  ได้อุปัฏฐาก พระเถระอย่างดี อยู่มาวันหนึ่ง  นายมณีการกำลังนั่งหั่นเนื้ออยู่ข้างหน้าพระเถระ วัน นั้น  พระเจ้าปเสนทิโกศล (พระราชาแคว้นโกศล) ทรงส่งแก้วมณีดวงหนึ่งไปให้ รับสั่งว่า   "นายช่างจงขัดและเจียระไนแก้วมณีนี้แล้วส่งมา" นายมณีการรับแก้วนั้น ด้วยมือที่เปื้อนเลือดอยู่  วางไว้บนเขียง แล้วเข้าไปข้างในเพื่อล้างมือ ก็ในเรือนนั้น  นายมณีการเลี้ยงนกกระเรียนไว้ตัวหนึ่ง นกนั้นได้กลิ่นเลือดที่ติดอยู่ที่แก้วมณี   คิดว่าเป็นชิ้นเนื้อ  จึงกลืนแก้วมณีนั้นลงท้อ...

สีหนาทสูตร   (ว่าด้วยการบันลือสีหนาท) สมัยหนึ่ง   พระผู้มีพระภาคประทับอยู่  ณ  พระ เชตวัน   อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี  เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้นแล  ท่านพระสารีบุตรเข้าไปเฝ้าพระ ผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ   ถวายอภิวาท  แล้วนั่ง  ณ  ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์จำพรรษาอยู่ในกรุงสาวัตถีแล้ว   ปรารถนา จะจาริกไปในชนบท" พระผู้มีพระภาคตรัสว่า "สารีบุตร  เธอจงกำหนดเวลาที่สมควร  ณ  บัดนี้เถิด" ลำดับนั้น  ท่านพระสารีบุตรลุกจากที่นั่ง  ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภา ค   ทำประทักษิณแล้วจากไป ครั้งนั้นแล  เมื่อท่านพระสารีบุตรจากไปแล้วไม่นาน ภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระสารีบุตรกระทบข้าพระองค์ แล้ว  ไม่ขอโทษ  ก็จาริกไป" ต่อมา  พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุรูปหนึ่งมาตรัสว่า "ภิกษุ  เธอจงมา   จงไปเรียกสารีบุตรตามคำของเราว่า 'ท่านสารีบุตร  พระศาสด...